معمای «کلید اینترنت» در روایت رئیس دانشگاه شریف: دستور وصل صادر شده بود، اما اجرا نمی‌شد

رئیس دانشگاه شریف، توضیح می‌دهد که در زمان قطعی اینترنت با وجود ادعای علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، مبنی بر «صدور دستور رفع فیلتر از ۱۰ روز پیش»، بدنه فنی و اجرایی کشور از اجرای این دستور امتناع کرده و حتی درخواست رؤسای دانشگاه‌های برتر کشور برای آزادسازی تنها «یک IP اختصاصی» در بهمن‌ماه نیز به جای نرسیده است.

به گزارش زومیت، انتشار ویدیویی از صحبت‌های مسعود تجریشی، رئیس دانشگاه صنعتی شریف، پرده از ساختار تصمیم‌گیری در اجرای محدودیت‌های اینترنتی برداشته است. بر اساس این اظهارات که توسط فرهیختگان منتشر شده، در حالی که مقامات عالی نظام از جمله علی لاریجانی صراحتاً از صدور دستور رفع قطعی اینترنت در روزهای آخر دی‌ماه ۱۴۰۴ خبر داده‌اند، بدنه اجرایی و فنی شبکه از اجرای این دستور امتناع کرده است.

طبق روایت رئیس دانشگاه صنعتی شریف، رؤسای بزرگترین دانشگاه‌های کشور با وجود تمام رایزنی‌ها و دستور رئیس شورای عالی امنیت ملی حتی توان آزادسازی یک آی‌پی (IP) اختصاصی دانشگاه را نیز نداشته‌اند.

معمای قطعی‌های طولانی‌مدت اینترنت و سرگردانی کاربران در آن روزها هنوز هم به‌طور کامل شفاف نشده است و هر بار ابعاد جدیدی از آن باز می‌شود که نگرانی‌ها درباره رخ دادن دوباره چنین اتفاقاتی در آینده را افزایش می‌دهد. در حالی که پیش از این، وزارت ارتباطات تاکید می‌کرد تصمیم برای محدودسازی و قطعی گسترده اینترنت از سوی مقامات امنیتی گرفته شده و تصور می‌شد شورای عالی امنیت آن نهادی بود که در این خصوص تصمیم‌گیری می‌کرد اما حالا دست‌کم روایت رئیس دانشگاه شریف این موضوع را هم رد می‌کند تا معمای کلید اینترنت کشور هم‌چنان بی‌پاسخ بماند.

نقطه عطف صحبت‌های تجریشی در جمع دانشجویان دانشگاه شریف، تناقض آشکار میان سیاست‌گذاری کلان و اجرای فنی است. به گفته رئیس دانشگاه شریف، آن‌ها با دکتر امید (رئیس دانشگاه تهران)، وزیر علوم و چند تن از معاونین و مشاورین وزیر علوم به دیدار علی لاریجانی رفته‌اند و در این جلسه، وقتی تجریشی نسبت به قطعی بی‌سابقه اینترنت—که به تعبیر او حتی از «قطعی دوران جنگ ۱۲ روزه» نیز فراتر رفته و موجب نارضایتی گسترده دانشجویان و مختل شدن زندگی مردم شده—اعتراض می‌کند.

اعتراض او با پاسخ لاریجانی مبنی بر عدم دستور قطعی اینترنت مواجه می‌شود. تجریشی می‌گوید: «آقای لاریجانی به ما گفت کی گفتیم اینترنت باید بسته باشد؟ ما ۱۰ روز است دستور وصل اینترنت را داده‌ایم و نامه‌ای هم به ما در این‌باره نشان دادند.»

این صحبت‌ها در حالی مطرح می‌شود که چندی پیش برخی فعالین رسانه‌ای تاکید داشتند علی لاریجانی حتی قبل از ۱۸ دی ماه به دنبال قطعی اینترنت بوده و همچنین اعلام شده بود که در جلسه دبیر شورای عالی امنیت ملی با کسب و کارهای آنلاین، لاریجانی تاکید کرده بود در آن برهه زمانی چاره‌ای به جز قطعی اینترنت وجود نداشته است.

البته صحبت‌های تجریشی مربوط به چند روز پس از قطعی اینترنت است؛ بنابراین، به‌نظر می‌رسد ادعای برخی رسانه‌های نزدیک به نهادهای حاکمیتی مثل فارس در روزهای آخر دی ماه مبنی بر اینکه دستور اتصال اینترنت صادر شده اما این اتفاق نمی‌افتد، چندان بی‌راه نبوده است.

تجریشی در ادامه صحبت‌های خود درباره این جلسه به دانشجویان گفته که با وجود این دستور، نه او و نه سایر مدیران دانشگاه‌ها نتواستند با استفاده از تمام روابط و آشنایان خود حتی یک IP اینترنت را وصل کنند. به‌نظر می‌رسد سیستم فیلترینگ و مدیریت پهنای باند کشور (احتمالاً در لایه شرکت ارتباطات زیرساخت یا نهادهای امنیتی موازی) از یک استقلال عملِ خودمختار برخوردار شده و حتی دستورات مقامات ارشد سیاسی و امنیتی را برای بازگرداندن شبکه به حالت عادی با تاخیر یا مقاومت اجرا می‌کند.

صحبت‌‌های تجریشی همچنین درباره اختلاف نظر درباره مجازی برگزار شدن مراکز عالی کشور بود. او توضیح می‌دهد که در ادامه این جلسه در حالی که مجازی شدن اجباری دانشگاه‌ها موجب بروز اختلافات جدی میان اساتید شده بود، لاریجانی در این جلسه تاکید کرده که نهادهای بالادستی هرگز دستوری مبنی بر مجازی بودن کلاس‌ها نداده‌اند و نامه دیگری مبنی بر دستور این موضوع را به آن‌ها نشان داده است.

تجریشی اضافه می‌کند که «آقای لاریجانی به ما گفتند به دانشگاه‌ها اعلام شده شرایط امنیتی تمام شده و در حال حاضر در شرایط انتظامی قرار داریم و لذا دانشگاه‌ها باید حضوری باشند و این دستور رهبری هم است.»

تجریشی در همان جلسه با دبیر شورای عالی امنیت ملی نقبی هم به دلایل پشت‌پرده این وضعیت می‌زند. او با اشاره به تحرکات نظامی و حضور کشتی‌های آمریکایی در منطقه، از لاریجانی پرسیده که «خط قرمز زمانی شما کی هست؟» و به گفته تجریشی لاریجانی تاکید کرده: «آمریکایی‌ها کلی کشتی آورده‌اند که نمی‌دانیم چرا و از همین رو بهمن‌ماه را نیازمند «رعایت و احتیاط» بدانید اما پیش‌بینی می‌کنیم که در اسفندماه این چالش‌ها برطرف شود.»

اظهارات رئیس دانشگاه شریف مانیفستِ ناکارآمدی در مدیریت بحران‌های تکنولوژیک است. وقتی رؤسای دانشگاه‌های مادر و وزیر علوم نمی‌توانند حتی یک «آی‌پی» برای پیشبرد امور علمی کشور باز کنند و دستور ۱۰ روزه بازگشایی اینترنت در هزارتوی سوییچ‌ها و روترهای مسدودکننده گم می‌شود، باید پرسید: معماری شبکه ملی اطلاعات و سیستم فیلترینگ کشور دقیقاً در کنترل چه کسانی است که پاسخ‌گوی هیچ نهاد سیاست‌گذاری، حتی بالاترین مقامات امنیتی کشور، نیستند؟